Sürüşdürüb baxın · böyütmək üçün toxunun
Kiçik qarağac
Ulmus minor Mill. Mill.
Ulmus minor
Mill. qarağackimilər (Ulmaceae) fəsiləsinə aid, yarpağı tökülən, sürətlə böyüyən ağac növüdür. Növ bəzi botaniki mənbələrdə Ulmus carpinifolia Gled. adı ilə də göstərilir; hazırda Kew Science tərəfindən qəbul edilən elmi adı Ulmus minor Mill.-dir. Avropadan Mərkəzi Asiyayadək uzanan təbii areala malikdir. Çətirinin genişliyi, asimmetrik yarpaq ayası və qanadlı meyvələri ilə seçilir. Şəhər yaşıllaşdırılmasında, park və yolkənarı ərazilərin abadlaşdırılmasında istifadə oluna bilər.
Ümumi xüsusiyyətləri
- Fəsilə
- Qarağackimilər (Ulmaceae)
- Həyat forması
- Ağac
- Yarpaq
- Yarpağını tökən · Enliyarpaqlı
- Hündürlük
- 10–40 m
- İşıq tələbi
- Günəş, Yarımkölgə
- Rütubət
- Orta
- Şaxtaya davamlılıq
- Çox yaxşı
- Quraqlığa davamlılıq
- Orta
- Şəhər şəraiti
- Yaxşı
- Böyümə sürəti
- Sürətli
- Çiçəkləmə
- Mart–Aprel
- Meyvə yetişməsi
- Aprel–May
- Payız rəngi
- Sarı
- Yayılma
- Ulmus minor təbii olaraq Avropada, Şimal-Qərbi Afrikada və Asiyanın mülayim iqlimli ərazilərində yayılmışdır. Təbii arealı Mərkəzi Asiyaya və İranın şimal-qərbinə qədər uzanır. Əsasən çay vadilərindəki meşələrdə, alçaq ərazilərdə, meşə kənarlarında və günəşli yamaclarda inkişaf edir. Müxtəlif torpaq şəraitinə uyğunlaşa bilməsi onun geniş yayılmasına imkan verir.
Xarici görünüşü
Ulmus minor
geniş çətirli, yarpağı tökülən və sürətlə böyüyən ağacdır. Gövdəsi yaşlandıqca qalınlaşır, qabığı boz-qəhvəyi rəng alır və dərin çatlarla örtülür. Budaqları yuxarıya doğru yönəlir, yaşlı ağaclarda isə yanlara doğru genişlənərək yayılmış çətir yaradır. Yarpaqları növbəli düzülür, oval və ya uzunsov-oval formaya malik olur. Yarpaq ayasının əsası asimmetrik, kənarları isə ikiqat dişlidir. Çiçəkləri kiçik, qırmızımtıl rəngli və yarpaqlardan əvvəl əmələ gələn dəstələrdə yerləşir. Meyvələri nazik, kağızabənzər qanadla əhatələnmiş yastı samaralardır.
Ekoloji xüsusiyyətləri
Bu ağac günəşli ərazilərdə yaxşı inkişaf edir və münbit, orta rütubətli torpaqlara üstünlük verir. Çay vadilərində və allüvial torpaqlarda rast gəlinə bilər, müvəqqəti su basmasına müəyyən qədər dözümlüdür. Kök sistemindən və kötüyündən yeni zoğlar əmələ gətirmək qabiliyyəti növün vegetativ bərpasına kömək edir. Meyvələrinin qanadlı olması onların küləklə yayılmasını asanlaşdırır. Bununla yanaşı, holland qarağac xəstəliyi növün sağlamlığına və təbii populyasiyalarına ciddi təsir göstərə bilər.
İstifadə sahələri
Parkların, bağların, küçələrin və yolkənarı yaşıllıq zolaqlarının salınmasında istifadə oluna bilər. Geniş çətiri kölgə yaradır və landşaft kompozisiyalarında dekorativ əhəmiyyət daşıyır. Ağacın oduncağı mebel, döşəmə materialları və digər taxta məmulatlarının hazırlanmasında istifadə edilir. Oduncağın suya müəyyən davamlılığı onu ənənəvi olaraq su ilə təmasda olan bəzi konstruksiyalarda da yararlı etmişdir. Şəhər şəraitində əkilərkən xəstəliklərə həssaslığı nəzərə alınmalıdır.
Ekoloji əhəmiyyəti
Kiçik qarağac meşə və çaykənarı ekosistemlərdə ağac örtüyünün formalaşmasına, mikroiqlimin tənzimlənməsinə və torpağın qorunmasına töhfə verir. Geniş kök sistemi torpağın möhkəmlənməsinə kömək edir, çətiri isə canlılar üçün kölgə və yaşayış mühiti yaradır. Yarpaq və budaq qalıqları torpaqda üzvi maddələrin dövranında iştirak edir. Ağacın müxtəlif həşəratlar üçün yaşayış və qida mənbəyi olması da ekoloji əhəmiyyətini artırır.
Azərbaycanda yayılması
Ulmus minor növünün təbii arealı Cənubi Qafqazı əhatə edir. Azərbaycanda növün təbii yayılması barədə məlumatlar botaniki flora mənbələri əsasında dəqiqləşdirilməlidir; yalnız ümumi areal məlumatına əsasən konkret rayon və yüksəklik qurşaqları göstərmək düzgün olmaz. Növ yaşıllaşdırma və dendroloji əkinlərdə də istifadə oluna bilər. Buna görə təbii populyasiyalarda rast gəlinməsi ilə park və küçələrdə əkilməsi ayrı-ayrılıqda qiymətləndirilməlidir.