Sürüşdürüb baxın · böyütmək üçün toxunun

Əkin şabalıdı

Castanea sativa Mill. Mill.

Azərbaycanda yerli Nadir növ Balverən Dərman bitkisi Qidalıq hissəsi var Allergen tozcuq

Əkin şabalıdı (lat. Castanea sativa) bitkilər aləminin fıstıqçiçəklilər dəstəsinin fıstıqkimilər fəsiləsinin şabalıd cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir. Azərbaycanın nadir növüdür.

Ümumi xüsusiyyətləri

Fəsilə: Fıstıqkimilər (Fagaceae)
Həyat forması: Ağac
Yarpaq: Yarpağını tökən · Enliyarpaqlı
Hündürlük: 20–35 m
İşıq tələbi: Günəş
Rütubət: Orta
Şaxtaya davamlılıq: Çox yaxşı
Quraqlığa davamlılıq: Orta
Şəhər şəraiti: Orta
Böyümə sürəti: Orta
Çiçəkləmə: İyun–İyul
Meyvə yetişməsi: Sentyabr–Oktyabr
Payız rəngi: Sarıdan sarımtıl-qəhvəyiyə qədər
Yayılma: Zaqatala (qoruğun ərazisi), Qəbələ (Vəndam və Bum çayları vadilərində) və rayonları. Qərbi Zaqafqaziya, Cənubi Osetiya MB. Azərbaycandan kənarda – Kiçik Asiya və Qərbi Avropanın cənubu.

Xarici görünüşü

Əkin şabalıdı geniş çətirli, iri və uzunömürlü yarpaqlı ağacdır. Yarpaqları uzunsov-lansetşəkilli, parlaq yaşıl və kənarları iri dişlidir. Erkək çiçəkləri uzun sırğalarda, dişi çiçəkləri isə həmin çiçək qruplarının aşağı hissəsində yerləşir. Meyvələri parlaq qəhvəyi rəngli qozcuqlardır və yaşıl, sıx tikanlı örtüklə əhatə olunur. Gövdənin qabığı yaş artdıqca dərin çatlı və tünd rəngli olur.

Ekoloji xüsusiyyətləri

Əkin şabalıdı mülayim iqlimə uyğunlaşmış, işıqsevər və nisbətən kölgəyə dözümlü ağacdır. Əsasən dağətəyi və dağlıq ərazilərdə, yaxşı drenajlı torpaqlarda inkişaf edir. Qozları quşlar və məməlilər üçün qida mənbəyidir. Növün təbii meşələrdə davamlılığı torpaq-rütubət şəraitindən və göbələk mənşəli xəstəliklərin təsirindən asılıdır. Azərbaycanda Cryphonectria parasitica

göbələyinin törətdiyi şabalıd gövdə yanığı xəstəliyi yerli şabalıd meşələri üçün mühüm təhlükədir.

İstifadə sahələri

Qida: Meyvələrindən qovrulmuş və qaynadılmış şabalıd, un, şirniyyat və digər qida məhsulları hazırlanır.

Ağac emalı: Oduncağı mebel, döşəmə, dülgərlik işləri və bəzi tikinti məqsədləri üçün istifadə olunur.

Yaşıllaşdırma: Parklarda və geniş bağ sahələrində dekorativ və kölgəlik ağacı kimi əkilir.

Meşə təsərrüfatı: Təbii meşələrin bərpasında və şabalıd meyvəsi istehsalında əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanda yayılması

Azərbaycanda adi şabalıd əsasən Böyük Qafqazın cənub yamaclarında və şimal-qərb bölgəsində yayılır. Şahdağ Milli Parkının flora məlumatlarında Qəbələ–Vəndam, Bum çayı və Qəbələ–İsmayıllı meşələrində, təxminən 600–1100 m yüksəkliklərdə rast gəlindiyi göstərilir. Digər botaniki mənbələrdə Şəki–Zaqatala bölgəsi də növün mühüm yayılma ərazisi kimi qeyd olunur.

Azərbaycanda şabalıd meşələri göbələk xəstəliklərinə görə xüsusi monitorinq və mühafizə tələb edir. Cryphonectria parasitica ilə bağlı tədqiqatlar xəstəliyin yerli meşələrdə geniş yayıldığını göstərir.

Mühafizə tədbirləri

Zaqatala Dövlət Qoruğunda mühafizə olunur.