Sürüşdürüb baxın · böyütmək üçün toxunun

Birdişicikli yemişan

Crataegus monogyna Jacq.

Digər adları: Birdişiciklo yemişan, Adi yemişan, Yemişan, Crataegus oxyacantha var. monogyna

Azərbaycanda yerli Balverən Dərman bitkisi Qidalıq hissəsi var

Crataegus monogyna (azərbaycanca: Birdişicikli yemişan) Gülçiçəklilər (Rosaceae) fəsiləsinə aid tikanlı kol və ya kiçik ağacdır. Hər çiçəyində bir dişicik, hər meyvəsində bir çəyirdək olur. Yazda ağ çiçəkləri, payızda qırmızı meyvələri ilə diqqət çəkir. Dərman bitkisi kimi də tanınır.

Ümumi xüsusiyyətləri

Fəsilə: Gülçiçəklilər (Rosaceae)
Həyat forması: Ağac
Yarpaq: Yarpağını tökən · Enliyarpaqlı
Hündürlük: 4–10 m
Ömür: 200–400 il
İşıq tələbi: Günəş, Yarımkölgə
Rütubət: Orta
Şaxtaya davamlılıq: Çox yaxşı
Quraqlığa davamlılıq: Yaxşı
Şəhər şəraiti: Yaxşı
Böyümə sürəti: Orta
Çiçəkləmə: May–İyun
Meyvə yetişməsi: Sentyabr–Oktyabr
Payız rəngi: Sarı, narıncı-qırmızı
Yayılma: Avropa, Şimali Afrika, Kiçik Asiya, Qafqaz və İranda təbii yayılıb. Azərbaycanda meşə kənarlarında və kolluqlarda rast gəlinir.
Mühafizə statusu: LC — az narahatlıq doğuran

Xarici görünüşü

4–10 m hündürlükdə kol və ya kiçik ağacdır.
Budaqlarında 1–2 sm uzunluqda tikanlar olur.
Yarpaqları 3–7 dərin pəruğa bölünmüş, parlaq yaşıldır.
Ağ çiçəkləri qalxanvari çiçək qrupunda toplanır, ətirlidir.
Meyvəsi tünd-qırmızı, 8–10 mm-lik, bir çəyirdəklidir.

Ekoloji xüsusiyyətləri

İşıqsevərdir, yarımkölgəyə dözür.
Şaxtaya çox davamlıdır.
Quraqlığa yaxşı dözür.
Əhəngli və kasıb torpaqlarda bitə bilir.
Meşə kənarlarında, talalarda və kolluqlarda yayılıb.

İstifadə sahələri

Meyvə və çiçəklərindən ürək-damar dərmanları hazırlanır.
Meyvəsindən mürəbbə, kompot və çay hazırlanır.
Tikanlı olduğu üçün ən yaxşı canlı çəpər bitkilərindəndir.
Bərk oduncağı xırda əl işləri üçün işlədilir.
Parklarda dekorativ bitki kimi əkilir.

Ekoloji əhəmiyyəti

Çiçəkləri arılar və digər tozlandırıcılar üçün nektar mənbəyidir. Meyvələri qışda quşların qidasıdır. Sıx tikanlı kolları quşlara yuva yeri verir. Kök sistemi yamacları eroziyadan qoruyur.

Azərbaycanda yayılması

Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın, Talışın aşağı və orta dağ qurşaqlarında meşə kənarlarında və kolluqlarda bitir. Bağlarda və yaşıllıqlarda da becərilir.

Becərilməsi və qulluq

Toxumla, calaq və kök pöhrələri ilə çoxaldılır.
Toxumlar 1–2 il stratifikasiya tələb edir.
Günəşli yerdə daha bol çiçəkləyir.
Budamaya yaxşı dözür, formaya salınır.
Gənc bitkiləri quraq dövrdə suvarmaq lazımdır.

Xəstəlik və zərərvericiləri

Bakterial yanıq (Erwinia amylovora) ilə zədələnə bilər.
Unlu şeh yarpaqlarda ağ ərp yaradır.
Pas göbələkləri yarpaq və meyvələrə ziyan vurur.
Mənənələr və yarpaqyeyən tırtıllar rast gəlinir.

Tarixi və maraqlı faktlar

Avropada qədimdən sahə sərhədlərində çəpər kimi əkilib.
Xalq inanclarında qoruyucu bitki sayılıb.
Adı yunanca "kratos" (möhkəmlik) sözündən gəlir, bərk oduncağına işarədir.
Bəzi ağacların yaşı 500 ildən artıq hesab edilir.

İstifadə sahələri

Yayıldığı ərazilər

Qısa xarakteristika

Birdişicikli yemişan şaxtaya, quraqlığa və şəhər şəraitinə davamlı, uzunömürlü bitkidir. Canlı çəpər, balverən və dərman bitkisi kimi dəyərlidir. Quşlar və həşəratlar üçün mühüm qida mənbəyidir.