böyütmək üçün toxunun

Ürəkyarpaq cökə

Tilia cordata Mill.

Digər adları: Xırdayarpaqlı cökə

Azərbaycanda yerli Balverən Dərman bitkisi

Tilia cordata (azərbaycanca: Ürəkyarpaq cökə) əməkimilər (Malvaceae) fəsiləsinə aid, yarpağını tökən, uzunömürlü və dekorativ ağac növüdür. Adını ürək formasında olan yarpaqlarından almışdır. Ətirli çiçəkləri, sıx çətiri və yüksək ekoloji əhəmiyyəti ilə park, bağ və küçələrin yaşıllaşdırılmasında geniş istifadə olunur.

Ümumi xüsusiyyətləri

Fəsilə: Əməkimilər (Malvaceae)
Həyat forması: Ağac
Yarpaq: Yarpağını tökən · Enliyarpaqlı
Hündürlük: 20–30 m
Ömür: 300–500 il
İşıq tələbi: Günəş, Yarımkölgə
Rütubət: Rütubətli
Şaxtaya davamlılıq: Çox yaxşı
Şəhər şəraiti: Yaxşı
Çiçəkləmə: İyun–İyul
Yayılma: Avropa, Qafqaz və Qərbi Asiyanın mülayim iqlim zonaları

Xarici görünüşü

Gövdəsi düz, boz rəngli olub yaşlandıqca qabığında dərin çatlar əmələ gəlir.
Yarpaqları kiçik, ürəkşəkilli, ucu sivri, kənarları dişli; üst tərəfi tünd yaşıl, alt tərəfi isə açıq yaşıl rəngdədir.
Çiçəkləri sarımtıl-ağ rəngli, xoş ətirli və salxım şəklindədir. İyun–iyul aylarında çiçəkləyir.
Meyvələri kiçik, yumru qozcuqlardır və salxım halında yetişir.

Ekoloji xüsusiyyətləri

Günəşli və yarımkölgəli sahələrdə yaxşı inkişaf edir.
Münbit, rütubətli və yaxşı drenaj olunan torpaqlara üstünlük verir.
Soyuğa və şaxtaya davamlıdır.
Şəhər şəraitinə və hava çirklənməsinə nisbətən dözümlüdür.

İstifadə sahələri

Dekorativ ağac kimi park, bağ, xiyaban və küçələrin yaşıllaşdırılmasında geniş istifadə olunur.
Çiçəkləri arıçılıq üçün qiymətli nektar mənbəyidir və yüksək keyfiyyətli cökə balının alınmasına imkan yaradır.
Çiçəklərindən hazırlanan cökə çayı xalq təbabətində istifadə olunur.
Oduncağı yumşaq və emalı asan olduğundan oymaçılıq, musiqi alətləri və müxtəlif ağac məmulatlarının hazırlanmasında istifadə edilir.

Ekoloji əhəmiyyəti

Arılar və digər tozlandırıcı həşəratlar üçün zəngin nektar mənbəyidir.
Havanın təmizlənməsinə, tozun tutulmasına və şəhər mikroiqliminin yaxşılaşdırılmasına kömək edir.
Quşlar və digər canlılar üçün sığınacaq yaradır.

Azərbaycanda yayılması

Ürəkyarpaq cökə Azərbaycanda əsasən dağ və dağətəyi meşələrdə təbii halda rast gəlinir. Həmçinin park, bağ və digər yaşıllıq sahələrində dekorativ məqsədlə becərilir.

İstifadə sahələri

Yayıldığı ərazilər

Qısa xarakteristika

Tilia cordata uzunömürlü, ətirli çiçəkləri, ürəkşəkilli yarpaqları və sıx çətiri ilə seçilən qiymətli ağac növüdür. Yüksək dekorativliyi, balverən bitki olması və şəhər şəraitinə yaxşı uyğunlaşması səbəbindən landşaft memarlığında və yaşıllaşdırmada ən çox istifadə olunan cökə növlərindən biridir.